Pendahuluan
Bahasa Jawa minangka salah sawijining warisan budaya adi luhung kang kudu dilestarekake lan ditanjakake marang generasi sabanjure. Kanggo para siswa kelas 4 Sekolah Dasar, mangsa semester genap menika minangka wektu kang wigati kangge ngrangkum lan ngukur pemahaman materi Basa Jawi kang sampun dipelajari. Supados para siswa langkung mantep lan percaya dhiri anggenipun ngadepi ulangan utawi ujian, latihan soal ingkang komprehensif dados solusi kang trep.
Artikel menika badhe nyawisaken setunggal paket latihan soal Basa Jawi kelas 4 semester genap, kanthi cakupan materi ingkang umum dipunwulangake. Saliyane iku, saben soal ugi badhe dipuniringi kunci jawaban ingkang rinci, supados para siswa lan guru saged mangertos analisis saben jawaban kanthi jangkep. Mugi-mugi latihan soal menika saged migunani kangge nambah kawruh lan katrampilan Basa Jawi para siswa.
Cakupan Materi Basa Jawi Kelas 4 Semester Genap
Sakderengipun manggihaken latihan soal, prayoginipun kita mangertos rumiyin materi-materi ingkang umumipun dipunpelajari wonten ing semester genap kelas 4 SD. Materi menika limrahipun ngrembakaken kawruh kangge ngagem basa Jawi kanthi luwih trep lan leres, antawisipun:
- Wacan Crita Cekak (Dongeng/Legenda): Pamaos kedah saged mangertos isi cerita, tokoh-tokohipun, watakipun, lan amanat ingkang wonten salebeting cerita.
- Paribasan lan Bebrayan: Ngertos tegesipun paribasan lan bebrayan ingkang umum dipunmangertosi.
- Tembung Entar: Mangertos tegesipun tembung entar lan saged ngginakaken wonten ing ukara.
- Ukara Tanduk lan Ukara Tanggap: Mangertos bedanipun lan saged ngowahi ukara tanduk dados ukara tanggap, utawi kosok wangsulipun.
- Tembung Panggandheng (Konjungsi): Mangertos fungsi lan ngginakaken tembung panggandheng kangge nggandhengaken ukara utawi klausa.
- Kawruh Aksara Jawa (Sanadyan sok winates): Kadhang kala wonten pengenalan dasar babagan aksara Jawa, menawi dipunsinauaken.
- Kewan lan Tetuwuhan: Mangertos namanipun kewan lan tetuwuhan ing Basa Jawi, saha gunanipun.
- Dolanan Tradhisional: Mangertos namanipun dolanan tradhisional saha caranipun.
- Unggah-ungguh Basa (Ngoko Lugu, Ngoko Alus, Krama Lugu, Krama Alus): Mangertos tingkatan basa lan saged ngginakaken kanthi trep ing konteks ingkang béda. (Menika materi kang wigati sanget).
- Nulis Ukara Sederhana: Mampu nulis ukara kang bener tata basane.
Menawi wonten materi sanes ingkang dipunsinauaken wonten ing sekolah panjenengan, menika saged dados pratandha supados latihan soal menika dipunaturaken malih.
Latihan Soal Basa Jawi Kelas 4 Semester Genap
Petunjuk: Wacanen saben pitakonan kanthi teliti, banjur wangsulana kanthi milih jawaban kang paling trep utawa ngisi kanthi trep.
I. Pilihan Ganda
Wacanen wacan ing ngisor iki banjur wangsulana pitakonan nomer 1-5!
Simbah kakung ingkang asmanipun Mbah Joyo menika tiyang sepuh ingkang sae budinipun. Panjenenganipun manggèn wonten ing dhusun Sido Makmur. Saben sonten, Mbah Joyo menika remen tindak dhateng kebonipun kangge njagi tuwuhan supados tuwuhipun subur lan mboten dipunserang ama. Ing kebon menika kathah tuwuhan ingkang dipunremeni Mbah Joyo, kados dene pari, jagung, saha terong. Panjenenganipun ugi kagungan peken ingkang asring dipunparingi woh-wohan segar saking kebonipun.
-
Sapa asmanipun simbah kakung ingkang dipunceritakake ing wacan dhuwur?
a. Mbah Joyo
b. Mbah Makmur
c. Mbah Sido
d. Mbah Peken -
Ing ngendi panggenanipun Mbah Joyo manggèn?
a. Kutha Makmur
b. Desa Sido Makmur
c. Kebon Joyo
d. Peken Segar -
Apa kang dipunremeni dening Mbah Joyo saben sonten?
a. Mlaku-mlaku ing kutha
b. Tindak dhateng kebon kangge njagi tuwuhan
c. Ngobrol kaliyan rencanganipun
d. Mangaji ing masjid -
Tuwuhan apa wae kang wonten ing kebonipun Mbah Joyo miturut wacan kasebut?
a. Pari, jagung, lan kacang
b. Mlinjo, kopi, lan teh
c. Pari, jagung, lan terong
d. Jagung, kentang, lan wortel -
Saking pekenipun, Mbah Joyo asring maringi apa?
a. Sayuran seger
b. Woh-wohan segar
c. Jajan pasar
d. Banyu bening -
Tembung "kringet adem" kalebu jinise tembung apa?
a. Tembung Arane (Sikatan)
b. Tembung Entar
c. Tembung Panggandheng
d. Tembung Saroja -
Tegesipun tembung "kringet adem" inggih menika…
a. Sedhih sanget
b. Bingung banget
c. Wedi banget
d. Nesu banget -
Ukara "Bapak maca koran ing teras." menika kalebu ukara…
a. Ukara Tanggap
b. Ukara Tanduk
c. Ukara Pitakon
d. Ukara Prentah -
Yen ukara "Bapak maca koran ing teras." digantos dados ukara tanggap, dadosipun…
a. Koran diwaca Bapak ing teras.
b. Ing teras, koran diwaca Bapak.
c. Koran ing teras diwaca Bapak.
d. Bapak diwaca ing teras nganggo koran. -
Tembung panggandheng kangge nyambungake loro ukara kang sifate sebab-akibat yaiku…
a. Lan
b. Utawa
c. Amarga
d. Nanging -
"Adi sinau tenanan, ___ nilaine ora pati becik." Tembung panggandheng kang trep kangge nglengkapi ukara kasebut yaiku…
a. Lan
b. Utawa
c. Nanging
d. Dene -
"Asu kuwi galak banget, aja diwenehi mangan sembarangan!" Ukara kasebut kalebu jinise ukara…
a. Ukara crita
b. Ukara panyandra
c. Ukara prentah
d. Ukara pakon -
Nami pitik ing basa krama alus inggih menika…
a. Ayam
b. Pitik
c. Kundha
d. Tlapak -
"Bapak lagi nggarap sawah." Yen diowahi dadi basa krama alus, dadosipun…
a. Bapak lagi ngolah siti.
b. Panjenenganipun lagi nggarap sawah.
c. Panjenenganipun lagi ngolah siti.
d. Panjenenganipun sawah. -
"Dina Minggu aku arep lunga menyang omahe Mbah Putri." Yen diowahi dadi basa krama alus, dadosipun…
a. Dinten Minggu kula badhe tindak dhateng dalemipun Mbah Putri.
b. Dinten Minggu kula badhe kesah dhateng dalemipun Mbah Putri.
c. Dinten Minggu kula kesah dhateng dalemipun Mbah Putri.
d. Dinten Minggu kula tindak dhateng dalemipun Mbah Putri.
II. Iseni Titik-titik Ing Ngisor Iki Kanthi Jawaban Kang Pas!
- Paribasan "Ngundhuh wohing pakarti" tegese……………………………………………………
- "Nafsu mangan gedhe" menika kalebu tembung……………………………………………………
- Tegesipun "kringet adem" inggih menika……………………………………………………
- Ukara "Adik mangan roti" menika kalebu ukara……………………………………………………
- Ukara tanggap saking "Adik mangan roti" inggih menika……………………………………………………
- Tembung panggandheng kangge nyambungake ukara kang sifate pilihan yaiku……………………………………………………
- "Dhika menika tiyang sepuh, kedahipun dipunbekteni." Ukara menika kalebu basa……………………………………………………
- Nami kidang ing basa krama alus inggih menika……………………………………………………
- Yen "aku" ing basa ngoko, dadosipun ing basa krama inggih menika……………………………………………………
- Tembung "mundhut" menika kalebu basa……………………………………………………
III. Uraian Singkat
- Critakna kanthi ringkes, apa amanat kang bisa dijupuk saka crita dongeng "Kancil lan Kancil"? (Menawi ing semester genap kelas 4 dipunsinauaken dongeng kasebut utawi dongeng sanes ingkang mirib).
- Jelasna bedane ukara tanduk lan ukara tanggap!
- Tulisen ukara ing ngisor iki ing basa krama alus!
a. "Aku wingi ketemu Pak Guru."
b. "Bapak tuku pitik ing pasar." - Apa tegese tembung entar ing ngisor iki?
a. Amba jangkane
b. Gede tangane - Sebutna telung (3) jenise dolanan tradhisional ing Jawa!
Kunci Jawaban Latihan Soal Basa Jawi Kelas 4 Semester Genap
I. Pilihan Ganda
- a. Mbah Joyo
Penjelasan: Wacan kanthi cetha nyebataken "Simbah kakung ingkang asmanipun Mbah Joyo". - b. Desa Sido Makmur
Penjelasan: Wacan nyebataken "Panjenenganipun manggèn wonten ing dhusun Sido Makmur". Dhusun menika sami kaliyan desa. - b. Tindak dhateng kebon kangge njagi tuwuhan
Penjelasan: Wacan ngendika "Saben sonten, Mbah Joyo menika remen tindak dhateng kebonipun kangge njagi tuwuhan". - c. Pari, jagung, lan terong
Penjelasan: Wacan nyebataken "kados dene pari, jagung, saha terong". - b. Woh-wohan segar
Penjelasan: Wacan nyebataken "asring dipunparingi woh-wohan segar saking kebonipun". - b. Tembung Entar
Penjelasan: "Kringet adem" menika sanes teges lugunipun, nanging dados pepindhan utawi teges sanes ingkang dados tembung entar. - c. Wedi banget
Penjelasan: Tegesipun "kringet adem" inggih menika rasa wedi ingkang sanget. - b. Ukara Tanduk
Penjelasan: Ukara tanduk nggadhahi jejer (subjek), wasesa (predikat), lan lesan (objek) utawi katrangan. Wonten jejer "Bapak", wasesa "maca", lan lesan "koran". - a. Koran diwaca Bapak ing teras.
Penjelasan: Ing ukara tanggap, lesan dados jejer, jejer dados panggulawentah (biasanipun dipunandhani "dening" utawi "dening" wonten ing basa Indonesia), lan wasesa ngginakaken ater-ater "di-". "Koran" (lesan) dados jejer, "diwaca" (wasesa), "Bapak" (jejer dados panggulawentah). - c. Amarga
Penjelasan: "Amarga" utawi "sebab" minangka tembung panggandheng kang nuduhake sabab-akibat. - c. Nanging
Penjelasan: Ukara menika nuduhake pertentangan. Sanadyan sinau tenanan (sabab), asilipun mboten pati becik (akibat kang ora dikarepake). "Nanging" cocok kangge nyambungake pertentangan. - c. Ukara prentah
Penjelasan: Ukara menika ngandhut pamrayoga utawi dhawuh supados tiyang sanes tumindak tartamtu (aja diwenehi mangan sembarangan). - c. Kundha
Penjelasan: "Kundha" inggih menika basa krama inggil kangge pitik. - c. Panjenenganipun lagi ngolah siti.
Penjelasan: "Bapak" dados "Panjenenganipun" (krama inggil). "Nggarap" dados "ngolah" (krama inggil). "Sawah" ing krama inggih tetep "sawah" utawi "papan ngolah pari". Menawi ing konteks menika, "ngolah siti" langkung trep. - a. Dinten Minggu kula badhe tindak dhateng dalemipun Mbah Putri.
Penjelasan: "Dina" dados "Dinten", "aku" dados "kula", "arep" dados "badhe", "lunga" dados "tindak", "omah" dados "dalem", "Mbah Putri" tetep.
Cathetan: Pilihan b, c, lan d ugi saged dipunanggep bener gumantung ing detail unggah-ungguh basa kang dipunwulangake. Nanging pilihan a ngginakaken krama inggil kang paling pas.
II. Iseni Titik-titik
- Sapa gawe becik bakal nampa wohing pakarti kang becik uga. (Utawi penjelasan kang meh sami)
Penjelasan: Paribasan menika nerangake bilih tumindak becik badhe ngasilaken akibat ingkang sae ugi. - Tembung Entar
Penjelasan: "Nafsu mangan gedhe" sanes teges lugunipun, nanging teges kiasan ingkang nuduhake tiyang ingkang remen dhahar. - Wedi banget
Penjelasan: "Kringet adem" ateges rasa wedi ingkang sanget. - Ukara Tanduk
Penjelasan: Wonten jejer (Adik), wasesa (mangan), lan lesan (roti). - Roti dipangan Adik.
Penjelasan: Lesan dados jejer, jejer dados panggulawentah, wasesa ngginakaken ater-ater ‘di-‘. - Utawa
Penjelasan: "Utawa" utawi "utawi" gunanipun kangge milih kalih pilihan utawi langkung. - Krama Alus
Penjelasan: Pamanggih "Dhika menika tiyang sepuh" lan "kedahipun dipunbekteni" ngginakaken tembung sapaan "Dhika" lan tembung "kedahipun" ingkang nuduhake tingkat basa krama alus. - Kidang (Tembung "kidang" ing krama inggih menika "kidang", wonten ing krama inggil ugi tetep "kidang" menawi dados objek utawi subjek kang dipunpakurmati. Nanging menawi dados subjek kang nglakokake, biasane dipunwenehi ater-ater ingkang trep.)
Cathetan: Kangge kelas 4, saged dipunanggep bener menawi nyebataken "kidang" amargi bedane krama lugu lan krama alus kangge kewan sok mboten pati cetha. - Kula
Penjelasan: "Aku" ing basa ngoko, dados "kula" ing basa krama. - Krama Lugu (utawi Krama Inggil)
Penjelasan: "Mundhut" menika tembung krama ingkang padatanipun dipunagem ing basa krama lugu utawi krama inggil (misalipun "Panjenenganipun mundhut buku"). Menawi ing ngoko "tuku".
III. Uraian Singkat
- Amanat saking crita "Kancil lan Kancil" (utawi dongeng sanes ingkang mirib):
- Conto Jawaban: Amanatipun inggih menika supados kita mboten sombong utawi gumedhe, amargi kesombongan menika saged damel cilaka. Kita kedahipun ngraos syukur kaliyan menapa ingkang sampun dipunparingaken Gusti. Ugi, kita kedahipun pinter lan waspada, mboten gampil dipunapusi dening tiyang sanes. (Jawaban saged bènten gumantung dongeng ingkang dipunsinauaken lan pamanggih siswa, ingkang penting ngandhut nilai moral positif).
- Bedanipun Ukara Tanduk lan Ukara Tanggap:
- Conto Jawaban:
- Ukara Tanduk: Ukara ingkang jejeripun (subjek) nindakake pakaryan. Wonten jejer, wasesa, lan biasane wonten lesan (objek) utawi katrangan. Tuladha: Bocah-bocah mangan roti.
- Ukara Tanggap: Ukara ingkang jejeripun (subjek) nampi pakaryan. Lesan ing ukara tanduk dados jejer ing ukara tanggap, lan wasesa ngginakaken ater-ater "di-". Tuladha: Roti dipangan bocah-bocah.
- Conto Jawaban:
- Ukara ing ngisor iki ing basa krama alus:
- a. "Aku wingi ketemu Pak Guru."
- Jawaban Krama Alus: "Kula wingi kepanggih kaliyan Panjenenganipun Pak Guru." (Utawi "Kula wingi ketemu Panjenenganipun Pak Guru" dipunanggep bener ugi, nanging "kepanggih" langkung pas kangge krama alus.)
- b. "Bapak tuku pitik ing pasar."
- Jawaban Krama Alus: "Panjenenganipun mundhut pitik ing pasar."
- a. "Aku wingi ketemu Pak Guru."
- Tegesipun tembung entar ing ngisor iki:
- a. Amba jangkane: Wawasane jembar, kathah kawruh.
- b. Gede tangane: Royokan, remen nyolong utawi njupuk barang sanes.
- Telung (3) jenise dolanan tradhisional ing Jawa:
- Conto Jawaban:
- Engklek
- Congklak
- Dhadu (Utawi "Gobak sodor", "Bentik", "Petak umpet", lsp.)
- Conto Jawaban:
Panutup
Latihan soal Basa Jawi menika mugi-mugi saged mbiyantu para siswa kelas 4 kangge mangertos lan nguasai materi ingkang sampun dipunwulangake wonten ing semester genap. Penting kangge siswa kersa latihan kanthi teratur lan migunakaken kunci jawaban kangge madosi pundi ingkang dereng dipunmangertosi kanthi jangkep.
Aja kuwatir menawi taksih wonten ingkang klentu. Kunci utami inggih menika kemauan kangge sinau lan mboten gampil nyerah. Teruslah semangat nguri-uri Basa Jawi supados tetep lestari lan unggul.
Cathetan Tambahan:
- Jumlah kata artikel ini sudah mendekati 1200 kata. Jika dirasa kurang, bisa ditambahkan penjelasan lebih detail pada setiap soal, atau menambahkan beberapa soal lagi dengan topik yang berbeda.
- Beberapa soal, terutama yang berkaitan dengan unggah-ungguh basa dan aksara Jawa, bisa sangat bervariasi tergantung kurikulum sekolah masing-masing. Sesuaikan soal dan jawaban agar relevan dengan materi yang diajarkan.
- Penjelasan kunci jawaban dibuat sedetail mungkin untuk membantu pemahaman.
- Bagian pendahuluan dan penutup bisa disesuaikan nadanya agar lebih menarik bagi siswa dan guru.
Semoga artikel ini bermanfaat!
Tinggalkan Balasan